In de wereld van veelheid en verschil, zoals beschreven door postmodernistische[1] denkers als Gilles Deleuze en Paul Frissen, overwegen variëteit, fragmentatie en meervoudigheid. De vrijheid en autonomie van het individu (persoon of organisatie) staan hier voorop. Individuen opereren in tal van netwerken en dragen op die manier bij aan de vormgeving van het geheel. De werkelijkheid wordt als het ware van onderen af opgebouwd. De afzonderlijke delen van een netwerk zijn gelijkwaardig aan elkaar. Het valt niet mee om als bestuurder of beleidsmaker te overleven in deze netwerksamenleving.
Variëteit, fragmentatie en meervoudigheid ondermijnen de bestaande instituties en druisen in tegen de allesoverheersende behoefte aan zekerheid bij het grootste deel van de bevolking. Ook politici, bestuurders en beleidsmakers voelen zich meer thuis in een wereld die wordt gekarakteriseerd door ordening, sturing en regulering. De tegenhanger, in dialectisch opzicht, van de wereld van verschil.
In de wereld van ordening, sturing en regulering wordt voor het individu gezorgd. Tal van politieke en maatschappelijke ‘leiders’ (waaronder veel tycoons uit het zakenleven) – vaak zelf op het kussen geklommen – doen alsof ze anderen presenteren, maar ze vertegenwoordigen vooral zichzelf. Ze construeren hun eigen paradijs op aarde en laten anderen de rekening betalen. De wereld die zij ontwerpen is echter niet duurzaam. Voor de postmodernisten is het vooral een wereld vol schijnzekerheden. De werkelijkheid is in hun ogen toevallig, ongekend en onbeheerst. Wil je in deze wereld overeind blijven, dan moet je over een flinke dosis improvisatievermogen, flexibiliteit en wendbaarheid beschikken. Eén manier om dat te doen is: uitgaan van bepaalde principes, die je pragmatisch toepast al naargelang de context waarin jij je op dat moment bevindt. Je kiest die concepten uit die je op dat moment van pas komen en hervormt zo – met anderen in het betreffende netwerk – al experimenterend en improviserend de (eigen) werkelijkheid.
Een beetje gevoel voor humor gepaard aan zelfspot kan ook geen kwaad. Experimenten kunnen misgaan. Misschien zijn dat wel de meest waardevolle. Gedenk Jorge Luis Borges (85): ‘Als ik mijn leven zou kunnen overdoen, zou ik proberen meer fouten te maken. Ik zou een beetje gekker zijn dan ik in werkelijkheid ben geweest, ik zou veel minder dingen serieus nemen. Als ik opnieuw zou kunnen beginnen, zou ik meer mooie ogenblikken proberen te beleven. Daaruit bestaat namelijk het leven, alleen uit ogenblikken, en vergeet het huidige ogenblik niet.’
Wat voor individuen geldt, gaat in iets andere vorm meestal ook op voor collectieven (groepen, teams, organisaties). Collectieven kunnen, net als individuen, bijvoorbeeld star zijn, maar ook heel flexibel, wendbaar, dynamisch en een beetje gekker.
nonfiXe, 2 februari 2010
[1] Volgens postmodernisten bestaat kennis uit gedachteconstructies. Dé waarheid bestaat dus niet. Elk individu heeft z’n eigen waarheden en ooghoeken (perspectieven) van waaruit de werkelijkheid wordt bekeken. De postmodernisten zetten zich af tegen de modernisten, die uitgaan van universele principes en theorieën.
Plaats een reactie for “Wereld van veelheid”