De werkelijkheid is zo complex als een tuin. Op tal van manieren probeert de tuinman de vernietigende werking van woekerend onkruid (lees: onwelkome planten) teniet te doen. Eenmaal begonnen, blijft de tuinman aan de gang. Verzaakt hij wegens ziekte of ongemak, dan hergroepeert een rhizoom zoals zevenblad zich ondergronds, zinnend op wraak. Het is om hopeloos van te worden. Zo vergaat het menig mens die denkt in statische tabellen en modellen wanneer hij de boze buitenwereld betreedt.
De meeste economen, ecologen en sociaal-psychologen prefereren lineaire denkmodellen. Ze kunnen niet omgaan met veelheden en verschillen, met spanningen, met niet sluitende theorievorming, met tegenstellingen, trendbreuken en onevenwichtigheden. Kortom: met de werkelijkheid.
Vaste denkpatronen en gewoonten werken als wortelstokken in de genoemde tuin. Ze versterken zichzelf en elkaar. Er is in wezen maar één probleem: de werkelijkheid, zoals die zich aan ons voordoet, houdt zich niet aan de langzaam ingesleten routines van individuele personen en collectiviteiten. De werkelijkheid omvat veel meer en is veel diverser dan wij kunnen bevroeden. Verreweg de meeste ontwikkelingen lijken ons daarom te overkomen zonder dat we er iets aan kunnen doen. En de geschiedenis schijnt dientengevolge de resultante van discontinuïteit zonder begrijpelijke ontwikkelingsgang. De toekomst is een zwart gat vol onvoorziene gevaren. Het heden wordt bepaald door de onzekerheid van morgen.
De mens voelt zich machteloos beklemd tussen structuren, systemen, processen en culturen waarvan we de werking gedeeltelijk of helemaal niet begrijpen. Toch zijn we niet zo machteloos als we denken. Wij zijn namelijk in staat om vaste patronen en gewoonten te doorbreken, om nieuwe verbindingen te bouwen. Wij zijn creatieve (lees: scheppende) wezens. Het is deze creativiteit die de mens in staat stelt om boven de structuren, systemen, processen en culturen uit te stijgen en vrij te denken, te voelen, te zijn. Daarvoor is wél een bepaalde levensstijl vereist. Een levensstijl die open staat voor veelheid en verschil. Veelheid van alles. Van mensen, meningen, indrukken, impulsen… Verschil in ras, nationaliteit, karakter, geslacht, geloof, verleden, stemming… Zonder snel te oordelen, want dat vormt weer vaste patronen en gewoonten. Nieuwsgierig zijn. Vragen stellen. Aandacht geven. Eerlijk zijn. Zeggen wat je denkt zonder angst en zonder anderen te willen beschadigen. En dat steeds blijven doen. Dit alles begint bij het individu. Een individu dat in verbinding staat met de natuur waaruit hij of zij voorkomt. Die natuur is de verbinding. De natuur hebben we met elkaar gemeen. De natuur verbindt leven, heden, toekomst en verleden. Daar kunnen we maar beter naar luisteren. Door van dé natuur ònze natuur te maken, komen we als vanzelf uit op het pad van de duurzame ontwikkeling. We kunnen daar ingewikkelde definities voor bedenken, maar dat is niet nodig. Ieder voor zich weten we het wel. Diep van binnen zit onze natuur. Het begint bij het individu en het gaat verder bij waar dat individu andere individuen ontmoet, met hen praat, vragen stelt, probeert zich in de ander te verplaatsen. Dat kan op elk niveau en in elke discipline.
nonfiXe mei 2009
Plaats een reactie for “Leren omgaan met veelheden en verschillen”